Vicdan Vakfı’nın düzenlediği 4. İnsan Hakları Okulu, ikinci haftasında 11 Kasım 2026’da iki önemli derse ev sahipliği yaptı. Prof. Dr. Osman Can, “Özgürlükçü Bir Anayasa Mümkün mü? Türkiye’de Hukukun Üstünlüğü” başlıklı dersinde anayasanın toplumsal işlevini ve Türkiye’nin anayasal geçmişini ele aldı. Haftanın ikinci dersinde ise Prof. Dr. Ferhat Kentel, “Bir Özgürlük Olarak İnsan Hakları Mücadelesi” başlığıyla hak mücadelesinin özgürleştirici niteliğini anlattı.
Prof. Dr. Osman Can: Özgürlükçü Bir Anayasa Mümkün mü?
Anayasa, Birlikte Yaşama İradesinin İfadesidir
Can, anayasanın toplumun bütün sorunlarını tek başına çözebilecek sihirli bir metin olmadığını belirtti. Asıl meselenin, insanların nasıl bir arada yaşayacaklarına dair ortak ilkeleri belirlemek olduğunu vurguladı. Ona göre özgürlükçü bir anayasa, farklı toplumsal kesimlerin eşit ve özgür biçimde katıldığı bir müzakere süreciyle hazırlanabilir.
Can, Türkiye’de toplumsal kesimlerin bugüne kadar bir araya gelip ortak yaşamın asgari koşullarını yeterince tartışamadığını söyledi. Anayasal kurumların da toplumun birlikte belirlediği ilkeler doğrultusunda oluşturulması gerektiğinin altını çizdi.
Yukarıdan Dayatılan Anayasalar Toplumsal Aidiyet Yaratmıyor
Can, Türkiye’nin anayasal geçmişini değerlendirirken 1921 Anayasası’nı ayrı tuttu. 1924, 1961 ve 1982 anayasalarının hazırlanma süreçlerindeki dışlayıcı ve yukarıdan aşağıya işleyen anlayışa dikkat çekti. Toplumun ortak iradesiyle şekillenmeyen anayasal düzenlerin, insanların kendilerini eşit ve ait hissetmesini zorlaştırdığını belirtti.
Can’a göre anayasa yapımı toplumsal müzakereye dayanmadığında, siyasal elitlerin toplumu biçimlendirme projesine dönüşebilir. Bu da itirazları ve baskıyı besleyen bir döngü yaratır. Can, Kürt meselesi ve Alevi meselesi gibi temel toplumsal sorunları da anayasal dışlayıcılık ve derinleşen toplumsal fay hatları çerçevesinde değerlendirdi.
Özgürlükçü Bir Anayasa İçin Yeni Bir Siyaset Kültürü
Can, hukukun üstünlüğünün güven veren kurumlarla ve demokratik bir anayasal düzenle bağlantılı olduğunu vurguladı. Belirsizlik ve güvensizliğin hâkim olduğu ortamlarda hukukun ve kurumların anlamını yitirdiğine dikkat çekti.
Dersin temel mesajı, özgürlükçü bir anayasanın yalnızca metin değişikliğiyle kurulamayacağıydı. Can’a göre bunun için toplumsal mutabakat, özgür müzakere ve farklılıkları düşmanlık nedeni saymayan bir siyaset kültürü gerekiyor.
Prof. Dr. Ferhat Kentel: Bir Özgürlük Olarak İnsan Hakları Mücadelesi
Özgürlük, Mücadelenin Kendisinde Başlar
Kentel, insan hakları ve eşitlik mücadelesinde somut kazanımların önemine değindi. Bununla birlikte mücadelenin bizzat kendisinin de bir özgürlük olduğunu vurguladı. Hannah Arendt, Michel Foucault ve James Tully gibi düşünürlere atıfta bulunarak, gündelik hayatta ve kamusal alanda hak talep etmenin insanı özgürleştiren bir eylem olduğunu söyledi.
Kentel’e göre özgürlük, gelecekte gerçekleşmesi beklenen büyük bir dönüşüme ertelenemez. Şiddet yoluyla kurulan siyasal düzenlerin yeni otoriterlikler ve mağduriyetler üretebildiğine dikkat çekti. İnsan hakları mücadelesinin bugün, şimdi ve burada yürütülmesi gerektiğinin altını çizdi.
İnsan, Tek Bir Kimlikten İbaret Değildir
Kentel, Vasili Grossman’ın Yaşam ve Yazgı adlı eserinden hareketle insanın kendi yaşamına anlam verme hakkını ele aldı. Bireylerin yalnızca etnik kimlikleri, inançları ya da çalışma hayatındaki konumları üzerinden tanımlanamayacağını söyledi.
İnsanı tek bir kimliğe indirgeyen yaklaşımlar, onun bütünlüğünü ve kendine özgü yanlarını görünmez kılıyor. Kentel’e göre hak mücadelesi, aynı zamanda bu bütünlüğü yeniden kurma çabasıdır. Her insan, farklı aidiyetleri ve deneyimleriyle birlikte saygı görmelidir.
Kamusal Alanda Görünür Olmak ve Dayanışmayı Büyütmek
Kentel, kamusal alanın dışlayıcı yapısını da tartışmaya açtı. İnsanların bu alana kendi dertleri, kimlikleri ve talepleriyle katılmasının önemine dikkat çekti. Soma ve İliç’teki maden faciaları ile Akbelen’deki doğa mücadelesine değindi. Ekonomik ve siyasal çıkarlar uğruna insanın ve doğanın araçsallaştırılmasını eleştirdi.
Kentel’e göre hak mücadelesi, başkalarının yaşadığı haksızlıklara karşı sorumluluk duymayı gerektirir. Özgürlük ancak dayanışma içinde kurulabilir. Dersin temel mesajı şuydu: İnsan haklarını savunmak yalnızca bir sonuç elde etme çabası değildir. Aynı zamanda bugünden özgür ve sorumlu bir yaşam kurmanın da yoludur.
İki Dersin Ortak Mesajı
Osman Can ve Ferhat Kentel’in dersleri farklı alanlardan aynı sonuca ulaştı: Özgürlük, yukarıdan verilen bir metinle ya da geleceğe ertelenmiş bir vaatle kurulamaz. Farklılıkların eşit ve özgür biçimde bir araya geldiği müzakereyle ve dayanışmayla kurulur.
📌 Vicdan Vakfı Online İnsan Hakları Okulu 2026
Programın ayrıntıları, ders takvimi ve başvuru bilgileri için etkinlik sayfasını ziyaret edin:
👉 Vicdan Vakfı Online İnsan Hakları Okulu 2026 – Başvuru
